در این جلسه به بررسی چهار حق دیگر از رسالةالحقوق حضرت سجاد (ع) پرداختیم.

آن‌چه در مورد حق همنشین برایم جالب بود، نهی از برخواستن از نزد همنشینی است که نزد شما آمده است. در حقیقت، پایان همنشینی را همان کسی که آغازش کرده است باید انجام دهد.

سپس به حق همسایه پرداختیم که به فرموده پیامبر اکرم (ص) تقریباً حقوقی مثل خویشاوندان دارد. بیان شد که تا چهل خانه از هر طرف (تقریباً یعنی محله) همسایه حساب می‌شود و دین و مذهب و مرام در این حقوق دخیل نیست. به نظر می‌رسد که امام (ع) در تلاش است با استفاده از طرح این حقوق، آرامش و صلح را در محله حفظ نماید.

یکی از حقوق مربوط به همسایه این بود که در کارش تجسس نکنیم و مثلاً به خانه‌اش دزدکی نگاه نکنیم. پرسیدم که آیا افرادی که در شبکه‌های اجتماعی هستند، حکم همسایه‌های ما را ندارد؟ آیا این نهی شامل تجسس‌های مجازی نیز می‌شود؟

در مورد دوست ابتدا به شرایط انتخاب دوست اشاره شد. سپس به این‌جا رسیدیم که هدف ما باید احسان باشد، و اگر نشد، به انصاف و عدالت اکتفا می‌کنیم.

آیات الحسین

در پایان جلسه، به مناسبت تقارن با آخرین روزهای ماه محرم صحبت کوتاهی در مورد قیام سیدالشهدا (ص) داشتیم. این موضوع را قصد داشتم یک سال پیش مطرح کنم، اما به دلایلی به عقب افتاد. پرسش اصلی این بود که چه آیاتی از قرآن کریم شما را به یاد قیام حضرت (مثلاً از هنگام خروج امام از مدینه تا واقعه کربلا) می‌اندازد؟ متذکر شدم که لزومی ندارد این ارتباط مستند به روایتی باشد.

برای شروع، آیات پایانی سوره مبارکه فجر را مثال زدم که از لحظه عروج روح ملکوتی حضرت با عبارت نفس مطمئنه یاد می‌کند.

سپس سوره مبارکه واقعه مطرح شد. از واقعه غیر قابل اجتناب عاشورا گرفته تا تقسیم‌بندی سه‌گانه افراد:

  • سابقان: شهدای کربلا و معدود کاروانیانی که از آن‌جا جان سالم به درد بردند.
  • اصحاب یمین: کسانی که امام را یاری دادند و برای خونخواهی او قیام کردند.
  • اصحاب شمال: سپاه یزید و یزیدیان تاریخ

یکی از عزیزان دو آیه دیگر را مثال زد. کاروان امام مصداق بارز مردان مؤمنی‌اند که بر عهد خویش ایستادند (سوره احزاب)؛ بعضی در آن واقعه به شهادت رسیدند و بعضی نیز اجلشان در زمان دیگری بود. سوره مبارکه یس صحبت از مؤمنی می‌کند که از راه دور می‌آید تا مردم را به پیروی از پیامبران بخواند (و البته گمراهان وی را به شهادت می‌رسانند).

دیگری آیات ابتدایی سوره مبارکه کهف را برایمان خواند که —«اصحاب رقیم‌»اش— می‌تواند به سر ازتن‌جداشده امام حسین (ص) اشاره نماید.

همین طور آیه «بأیّ ذنبٍ قُتِلَتْ» مثال زده شد که یکی از دوستان را به یاد مظلومیت شهادت کاروان کربلا می‌اندازد.

چند روز پیش از عاشورا فردی به نام عبیدالله بن حرّ جُحفی از پیوستن به امام امتناع ورزید، اما پیشنهاد داد تا اسبانش را برای نبرد با یزیدیان در اختیار حضرت بگذارد. امام حسین (ع) به او می‌فرمایند که به مال او نیازی ندارند، بلکه جان او را می‌خواهند (تا رشدش دهند) و سپس آیه‌ای از سوره کهف در ردّ یاری گرفتن از گمراهان تلاوت می‌نمایند. جالب است که در جای دیگری از سوره کهف، ذوالقرنین سخن مشابهی می‌گوید. قومی که از دست یعجوج و معجوج ذله شده بودند، از ذوالقرنین می‌خواهند تا در برابر مالی که به او می‌دهند، برایشان سدی جلوی یعجوج و معجوج بسازد. پاسخ این است که من به مال شما نیازی ندارم؛ بلکه برای ساختن سد به رهبری من دست به کار شوید.

دو آیه در سوره قصص وجود دارد که در مقاتل با بخشی از حرکت سیدالشهدا (ص) همراه است. نقل است که ایشان هنگام خروج از مدینه خود را به حضرت موسی (ع) تشبیه می‌نمایند که مضطرب و نگران از شهر خارج شده بود. همین طور در زمان ورود به مکه نیز چنین تشبیهی را ادامه می‌دهند و مکه را به مَدیَن مانند می‌کنند.

دست آخر نقل ماجرای حضرت صالح (ع) در سوره شمس مرا یاد تشنگی امام (ع) می‌اندازد. رسول خدا ناقه‌ای معجزه‌آسا برای مردم می‌آورد و آنان به سیراب نمودنش دستور می‌دهد.

پس از انتخاب موضوع و جمع‌آوری آیات به این پرسش و پاسخ در سایت اسلام‌کوئست برخوردم که کاملاً بر بحث ما منطبق است.